Monitor Kennisoverdracht jongeren

Monitor Kennisoverdracht jongeren

Inzicht in aanbod, bereik en inhoud

In 2025 heeft Stichting WO2Net met behulp van onderzoeksbureau Kwink Groep onderzoek uitgevoerd onder aanbieders van activiteiten en (educatieve) materialen die gericht zijn op kennisoverdracht over de Tweede Wereldoorlog op jongeren tot 25 jaar.

Het doel van dit onderzoek is inzicht te krijgen in het totale aanbod in Nederland, het bereik van de instellingen en de inhoud van de producten. Dit onderzoek is nadrukkelijk geen beoordeling van de kwaliteit van de producten. Door dit onderzoek te herhalen kunnen trends worden geanalyseerd en hiaten in inhoudelijke onderwerpen, doelgroepen of spreiding worden getraceerd. Het resultaat van dit onderzoek in 2025 vormt het startpunt.

Volledige rapport (PDF)

Reflectie op uitkomsten (PDF)

Educatieve producten (PDF)

Het onderzoek

Desktop research leverde maar liefst 205 aanbieders op. Deze aanbieders lopen uiteen van grote digitale platforms en musea tot vrijwillige historische kringen en individuen. Het onderzoek omvatte een digitale vragenlijst en diepte-interviews met een aantal aanbieders.

De vragen richtten zich op de instelling in het algemeen en hun materialen voor de doelgroep tot 25 jaar in het bijzonder.

De aanbieders

In Nederland zijn talrijke instellingen en personen actief om de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden. Van musea met een miljoenenpubliek tot individuen die hun familieverhaal als uitgangspunt nemen voor projecten en materialen. De instellingen verschillen onderling sterk. Zo zijn er historische plekken die bezocht worden door schoolklassen en andere groepen en ter plekke een rondleiding krijgen. Maar ook zijn er inmiddels meerdere aanbieders die alleen digitaal materiaal creëren.

Mankracht en middelen

Niet alle instellingen hebben dezelfde beschikking over menskracht en middelen. Toch zegt dit niet altijd wat over het bereik. Denk aan een opa of oma die op de school van een kleinkind herinneringen deelt of een lokaal herdenkingsproject waar vele scholen aan mee doen.

66 Instellingen hebben meegewerkt aan het onderzoek en deze instellingen hebben vragen beantwoord over 143 producten. Hoewel dit niet het volledige aanbod dekt, schetsen de resultaten een goed beeld. De diversiteit in de respondentengroep komt overeen met het totale aantal aanbieders.

Doelgroepen

De doelgroepen van de activiteiten en materialen zijn niet statisch. Hoewel het meeste materiaal uit deze resultaten zich richt op leerlingen in het basisonderwijs, geeft 42% van de instellingen aan dat zij zich de afgelopen tijd (ook) op nieuwe doelgroepen richten zoals studenten in het MBO, het voortgezet onderwijs, docenten, geüniformeerden of nieuwe Nederlanders.

Het bereik

Wat direct opvalt uit de onderzoeksresultaten is dat er niet veel zekerheid bestaat bij de aanbieders over hun eigen bereik. Zo geeft 61% aan te weten hoeveel fysieke bezoekers de instelling ontvangt, en slechts 24% heeft een idee van het aantal online bezoekers/gebruikers. Het bereik waar wel zicht op is, is in veel gevallen gebaseerd op een schatting.

Het verdient dan ook aandacht om meer inzicht te krijgen in het aantal mensen dat bereikt wordt. Dit is nodig om effectief de materialen te kunnen verspreiden en te implementeren. Maar ook om impact te kunnen meten is het belangrijk om te weten wie waar bereikt wordt voordat onderzoek kan worden gedaan naar de uitwerking daarvan.

De thema’s

Binnen het onderwerp Tweede Wereldoorlog kan de nadruk worden gelegd op verschillende thema’s. Daarbij valt het op dat 42% van de instellingen zich in de afgelopen vijf jaar op nieuwe thema’s heeft gericht, zoals de verbinding heden – verleden, burgerschap en democratie, of een verbreding van de historische focus. Ook wordt slavernijverleden en kolonialisme genoemd als nieuwe aandachtsgebieden. Dit laat zien dat het thema Tweede Wereldoorlog dynamisch is en in de praktijk wordt gekoppeld aan andere thema’s waar ook sterke morele lessen uit te trekken zijn.

Waar?

Het meeste materiaal wordt op locatie gebruikt. Dat wil zeggen dat er bijvoorbeeld tijdens een museumbezoek met lesmateriaal wordt gewerkt. Ook blijkt dat veruit het meeste materiaal met tussenkomst van een volwassene wordt ingezet, bijvoorbeeld een (museum)docent of een rondleider.

Hoe?

In veel instellingen zijn vrijwilligers actief. Het is niet vanzelfsprekend dat deze vrijwilligers een pedagogische achtergrond hebben. Het is daarom van belang dat begeleiders goed worden getraind zodat het materiaal op de best mogelijke en verantwoorde wijze wordt ingezet.
Het meeste materiaal wordt door medewerkers van de instellingen zelf gemaakt. Dat betekent dat er veel kennis in huis is. De vraag is hoe deze kennis kan worden vastgehouden en doorgegeven.

Verder onderzoek

Door het onderzoek te herhalen wordt duidelijk hoe materiaal en activiteiten over de Tweede Wereldoorlog zich ontwikkelen. Welke thema’s krijgen prioriteit, welke doelgroepen worden bediend en bereikt en wat kan nog verbeterd worden? Gezien de grote diversiteit van de aanbieders is het aan te raden om aanbieders te categoriseren en gericht te bevragen.

Inzet innovatieve componenten

Het blijkt uit deze monitor dat de helft van de ingezonden materialen helemaal geen innovatieve componenten omvat. Daarentegen wordt vaak gehoord dat bijvoorbeeld ‘experiences’ die gebruik maken van digitale effecten erg gewaardeerd worden door bezoekers en gebruikers. Onderzoek zou moeten uitwijzen wat de toevoeging van digitale componenten voor effect heeft. WO2Net is voornemens dit verder te gaan onderzoeken.

Bereik

Daarnaast verdient de aandacht om het bereik van de instellingen en materialen beter te meten. Dan blijkt ook welke groepen niet of nauwelijks bereikt worden en kan het aanbod daarop worden aangepast. Stichting WO2Net gaat daarom aan de slag om in de toekomst meer inzicht te verkrijgen in het bereik van de sector.

Rapport

Het volledige rapport – Monitor Kennisoverdracht Tweede Wereldoorlog op jongeren

Reflectie

Lees de volledige reflectie op de uitkomsten van de Monitor 2025.

Producten

Download het volledige overzichten van educatieve producten van de deelnemers aan de monitor.

Download (PDF)

Meer weten over de monitor?

Neem contact op met Inger Schaap | Kwartiermaker Educatie.

Wat kunnen we leren van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog?” Die vraag houdt mij al lang bezig. Behalve de feitelijke kennis over de gebeurtenissen tot je nemen, kan leren over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust ook bijdragen aan bewustwording en zelfs positieve invloed hebben op je gedrag. 

Neem contact op

KWINK groep is een onderzoeks- en adviesbureau voor maatschappelijke vraagstukken. We bieden inzicht, structuur en inspiratie voor een sterke publieke sector.

KWINK groep voelt zich sterk betrokken bij verschillende uitdagingen waar de Nederlandse samenleving en overheid momenteel voor staan: op welke wijze kunnen overheden de energietransitie bevorderen? Hoe kunnen instellingen in de culturele sector hun impact aantonen? Hoe functioneert het toezicht in sectoren als mobiliteit en infrastructuur? Hoe komen overheden en burgers samen tot effectieve en legitieme besluitvorming? We helpen publieke organisaties te reflecteren op het waarom, het wat en het hoe. Dat doen we door te adviseren en te evalueren. 