Nu er steeds minder ooggetuigen zijn, worden primaire bronnen uit 1940-1945 belangrijker om inzicht te krijgen in de ervaringen van degenen die oorlog meemaakten. Nieuwe, onverwachte historische inzichten spelen in op deze trend en tonen de unieke waarde van de transcripties van de uitzendingen van Radio Oranje als historische bron voor het contextualiseren van de overtuigingen, verwachtingen en ervaringen van individuen in het door de nazi’s bezette Nederland.

In dit samenwerkingsproject verkennen archivarissen, historici en onderwijsprofessionals de mogelijkheden van deze rijke bronnencollectie om een beter begrip te krijgen van de Tweede Wereldoorlog en om het geschiedenis- en burgerschapsonderwijs te bevorderen.

De resultaten worden ontsloten via de website van het NIOD, Archieven.nl en Oorlogsbronnen.nl — het platform van WO2Net met circa 850.000 bezoekers per jaar en toegang tot zo’n 12 miljoen oorlogsbronnen uit meer dan 250 instellingen.

Dit project onderzoekt hoe inzichten uit de Open Competitie XS-project van Marjet Brolsma maatschappelijke impact kunnen krijgen door de Radio Oranje-transcripten toegankelijker te maken, met als doel een beter begrip van de oorlogs- en bezettingservaring en het versterken van geschiedenis- en burgerschapsonderwijs. Het project is verdeeld in een drietal fasen:

In de eerste fase zorgt het NIOD (als Impact Partner) voor duurzame digitale toegankelijkheid van de collectie. De getypte transcripten, met handgeschreven aantekeningen, worden gedigitaliseerd en verwerkt met Automatische Tekstherkenning (ATR), waardoor volledige tekst doorzoekbaar wordt en audio-opnames waar mogelijk gekoppeld kunnen worden aan de teksten. Naast het traditionele archiefoverzicht komen er thematische ingangen via Persoon, Onderwerp en trefwoorden, deels gebaseerd op de WO2-thesaurus.

In de tweede fase ligt de focus op het stimuleren van gebruik door een breder publiek, met name geschiedenisdocenten en leerlingen, via drie activiteiten: (A) een ‘special’ op Oorlogsbronnen.nl, met ondersteuning van WO2Net; (B) een expertbijeenkomst met 15 tot 25 docenten van AlfaGammapartners (UvA/VU) over de bruikbaarheid van de transcripten voor het onderwijs; en (C) een lesactiviteit voor de bovenbouw voortgezet onderwijs, gepresenteerd in een artikel in Dimensies. Tijdschrift voor didactiek in de Mens en Maatschappijvakken.

De derde fase sluit af met een rondetafelgesprek tussen NIOD, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NISV), WO2Net en mogelijk andere erfgoedpartijen, om te verkennen hoe de scripts gekoppeld kunnen worden aan nog niet openbare Radio Oranje-audio bij het NISV en nieuwe samenwerkingen te identificeren. De transcripten vormen een waardevolle aanvulling op de schaarse audio-opnames (223 fragmenten tegenover naar schatting 3.500 uitzendingen, Kuitenbrouwer en Wijfjes 2022) en zijn ook vanuit breder perspectief van de Nederlandse radiogeschiedenis uniek. De uitkomsten moeten helpen bij strategische keuzes voor vervolgprojecten gericht op verdere verrijking van het Nederlandse Oorlogsradioarchief.