Podcast: brieven aan Blokzijl

De openbaarmaking en digitalisering van het CABR (Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging) maakt veel los. De discussie over de openbaarmaking en of dit verantwoord zou zijn heeft felle voor- en tegenstanders. ‘Fout’ zijn in de oorlog en de angst om verwanten tegen te komen in het archief die collaboreerden met de bezetter heeft daarom context nodig.

Wie zijn de mensen die zich aan de kant van de bezetter schaarden? In de podcast Brieven aan Max Blokzijl houden we het ‘fout in de oorlog’ tegen het licht. Hoe wordt je een meeloper, collaborateur of dader? Door ons te verdiepen in dit verleden, maken we ons alert voor de toekomst.

In Nederlandse archieven  onderzoeken we via oral history, dagboeken, getuigenverslagen en verhoren waarom mensen kozen voor de kant van de bezetter.

Opbouw: Elke aflevering opent met een brief aan Max Blokzijl, die we samen met historici lezen en duiden: wat wil de schrijver weten, waar twijfelt hij of zij, en hoe past dat in de tijd? De brieven zijn momentopnames uit de oorlog zelf en verwoorden de emoties van dat moment puur en ongefilterd.

We horen ook Blokzijl zelf op audio-archief: als geslepen propagandist toont hij eerst begrip voor de twijfel van de luisteraar, om vervolgens een overtuigende bocht te maken in zijn redenering. Juist dat vermogen was reden dat hij als eerste de doodstraf kreeg.

Eén brief laat bijvoorbeeld een kameraad zien die worstelt met verwijten van landverraad, omdat hij in de meidagen van 1940 op Nederlandse soldaten heeft geschoten. Hij wil niet liegen, maar hoopt dat Blokzijl hem kan helpen dit te verantwoorden — een brief die gewetenswroeging blootlegt.

Daarnaast vertelt elke aflevering het persoonlijke verhaal van een ‘fout’ personage: soms in de eigen stem via oral-history-opnames bij Beeld & Geluid, soms via dagboeken, brieven en getuigenissen bij het CABR of andere archieven. We volgen het pad naar de keuze voor de NSB, de Nazi’s of andere vormen van collaboratie.

Ieder persoonlijk verhaal brengt een eigen thema naar voren — werkloosheid, ideologie, wraak, erkenning, militarisme, opportunisme, autoritaire omgeving, economische collaboratie — dat we terugvinden in de brieven en in Blokzijls propaganda.