Door dagvoorzitter Inger Schaap en directeur-bestuurder WO2Net Christjan Knijff.

Wat betekent het om in een bewogen wereld naar het heden te kijken vanuit een diep begrip van het verleden?

In deze lezing verkent Christophe Busch, geïnspireerd door het denken van Hannah Arendt, hoe historische kennis niet alleen helpt om vroegere ontsporingen te duiden, maar ook om hedendaagse fenomenen als polarisatie, desinformatie en democratische erosie beter te begrijpen. Geschiedenis biedt geen simpel draaiboek voor het heden, maar wel een scherper oog voor mechanismen: de uitholling van waarheid, de versmalling van het publieke debat, de verleiding van vijanddenken en het verdwijnen van pluraliteit. Busch laat zien hoe inzichten uit de studie van collectief geweld, totalitarisme en radicalisering ons alert maken voor processen die ook vandaag democratische samenlevingen onder druk zetten.

Vanuit die wisselwerking tussen verleden en heden nodigt deze lezing uit om met Arendts ogen naar het theater van de wereld te kijken: aandachtig, kritisch en zonder de complexiteit weg te drukken. Want wie het verleden ernstig neemt, ziet ook scherper wat er vandaag op het spel staat en waarom het beschermen van pluraliteit, waarheid en menselijkheid onze maatschappelijke plicht is.

Informatie uit de bronnen operationeel maken; bevindingen kruizen en een breed netwerk opbouwen zoals nooit eerder mogelijk was, dat is wat Martijn Aslander heeft gedaan, door een ‘begrijpend lezende’ AI los te laten op verschillende archieven en deze aan elkaar te koppelen.

Wat is er mogelijk met deze techniek als men kijkt naar het ontsluiten van bronnen? Welke informatie lag eerst verscholen, maar kan naar boven worden gehaald? En hoe kan dat eigenlijk?

Martijn geeft in deze sessie een demo van zijn werkwijze en de mogelijkheden die dat biedt voor het ontsluiten van archieven, voor nu, maar ook in de toekomst.

• • Martijn Aslander, filosoof, professioneel lifehacker en auteur

Locatie: Theaterzaal 1

Journalist Max Blokzijl was de eerste Nederlandse collaborateur die na de bevrijding werd berecht door de Bijzondere Rechtspleging. Wegens het maken van radiopropaganda en als symbool van landverraad werd hij ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. Aan de hand van originele geluidsfragmenten en beelden vertellen Anne Margot van der Baan en René Kok over hun zesdelige documentaire-podcast Brieven aan Max Blokzijl die dit najaar verschijnt.

Goebbels zei het al en Blokzijl was een goede leermeester: ‘Goede Propaganda blijft zo dicht mogelijk bij de waarheid’. Daarin ligt ook de kracht van Blokzijl. Hij benoemt de frustraties van de ‘Nieuwe Tijd’, hij toont begrip, maar maakt dan geraffineerd een bocht naar zijn oplossing: het nationaalsocialisme. Deze tactiek past hij toe op uiteenlopende onderwerpen waar hij brieven over ontvangt. Omdat hij dagelijks met de tram door Den Haag reist, luistert hij naar wat hij om zich heen hoort. Daarom weet hij ook zo goed wat mensen dwars zit en daar speelt hij op in.

In deze sessie gaan we aan de hand van fragmenten uit de documentaire-podcast in op de technieken van Blokzijl en hoe deze bij zijn publiek aansloegen.

Jelle Postma gaat vervolgens in op de manier waarop dit soort technieken ook in de huidige tijd resoneren, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten bij populaire zelfstandige podcasters zoals Tucker Carlson, Joe Rogan en wijlen Charlie Kirk, maar ook bij Tommy Robinson in het Verenigd Koninkrijk en Eva Vlaardingerbroek in Nederland. Ook zij gaan in gesprek met hun tegenstanders, luisteren aandachtig, blijven ‘dicht bij de waarheid’ en maken vervolgens diezelfde bocht naar hun eigen oplossing. Hoe herken je zulke propagandatechnieken? Hoe luister je er bewust naar, hoe reageer je erop en hoe kun je ze ontkrachten?

• Anne-Margot van der Baan, Programmamaker en researcher
• René Kok, Historicus NIOD
• Jelle Postma, Directeur van Stichting Justice for Prosperity

Locatie: Theaterzaal 2.2

Hoe vertalen we de enorme hoeveelheid historische bronnen en persoonlijke verhalen naar de belevingswereld van een vijftienjarige?

Nu de nieuwe kerndoelen voor het onderwijs meer nadruk leggen op burgerschap en kritische informatieverwerking, verandert ook de rol van de geschiedenisles. In deze workshop laten we zien hoe wij in de klas de stap maken van ogenschijnlijk stoffige jaartallen naar actuele dilemma’s. We delen onze ervaringen met de nieuwste onderwijsontwikkelingen en dagen je uit: hoe kunnen instellingen en docenten samen optrekken om de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog betekenisvol te houden voor een generatie die de oorlog alleen nog van horen zeggen kent?

Samen zijn Laurin Thole en Koos Sikkema projectleiders van Bronnen in de Klas, een samenwerking tussen de vakvereniging van geschiedenisdocenten en archiefinstellingen.

• Laurin Thole, Rijksuniversiteit Groningen
• Koos Sikkma, Docent geschiedenis aan het CSG Wessel Gansfort in Groningen

Locatie: BenG Lab 1

Besloten bijeenkomst voor de directeuren van de instellingen uit het Veldberaad.

Locatie: BenG Lab 2

Het geallieerde perspectief domineert het WO2-narratief, maar dat vertelt lang niet het hele verhaal. Hoe verhouden oorlog, kolonialisme en dekolonisatie zich tot elkaar? En wat gebeurt er als we WO2 niet als eindpunt, maar als onderdeel van bredere mondiale processen beschouwen? Peggy Brandon verkent hoe entangled histories het erfgoedveld uitdagen om andere stemmen, andere plaatsen en andere betekenissen een plek te geven.

• Peggy Brandon, Directeur Mocca

Locatie: Theaterzaal 1

In deze interactieve paneldiscussie gaan Kees Ribbens, Victor de Boer en Laurens Vreekamp in gesprek over ethiek in digitale representatie: de keuzes waar het WO2-veld tegenaan loopt bij het gebruik van AI, AR/VR/XR en andere digitale vormen.

In deze sessie word je meegenomen in de vragen en spanningen die spelen binnen dit onderwerp. Wat betekent het voor historische representatie wanneer AI stemmen of beelden van historische personen kan genereren? Welke nieuwe mogelijkheden bieden deze technologieën voor historici en musea, en waar liggen de grenzen bij immersieve ervaringen rond oorlog en geweld?

• Kees Ribbens, NIOD
• Victor de Boer, Vrije Universiteit Amsterdam
• Laurens Vreekamp, Future Journalism Today Academy

Locatie: Theaterzaal 2

Hoe geef je actief vorm aan lessen over de Tweede Wereldoorlog en dekolonisatie?

Tijdens deze sessie nemen we je mee langs een aantal uitgangspunten voor het behandelen van de Tweede Wereldoorlog in Nederland en Azië in het onderwijs. We laten lesmaterialen zien van Onsland.nl en Oorlogsbronnen.nl die de Tweede Wereldoorlog en dekolonisatie dichterbij halen en een brug slaan naar het heden. We bekijken hoe ooggetuigenverhalen kunnen worden ingezet als persoonlijke leerervaring, met aandacht voor onderbelichte perspectieven, persoonlijke verhalen en kritisch denken.

Daarnaast verkennen we op welke manieren je aansluiting kunt vinden bij de actualiteit en bij universele thema’s, en hoe je omgaat met zorgvuldig bronnengebruik. Tot slot gaan we met elkaar in gesprek over nog ontbrekende verhalen vanuit jullie eigen kennis en collecties, en hoe ook deze op een constructieve manier ingezet kunnen worden in het onderwijs.

• Jesse de Vos, WO2Net
• Romée Mulder, Indisch Herinneringscentrum

Locatie: BenG Lab 1

Tijdens deze interactieve sessie ontdek je hoe jouw eigen dataset in korte tijd verandert in een betekenisvol verhaal. Samen met Norday en Spinque verkennen we een nieuwe vorm van data-driven storytelling: generative storytelling met AI.

Met AI en de kennisgraaf van Oorlogsbronnen.nl onderzoeken we hoe je via ‘vibe coding’ – samen bouwen, intuïtief en in het moment- razendsnel Explorable Explanations maakt. Verhalen waarin bezoekers niet alleen lezen, maar zelf patronen ontdekken in tijdlijnen, kaarten en simulaties. Denk aan het bombardement op Rotterdam, waarbij een slider laat zien waarom de stad zo zwaar werd getroffen.

Deze sessie is de volgende stap in data driven storytelling: van collectie naar inzicht, van data naar betekenis. Kom met een open blik en misschien wel jouw eigen dataset.

• Olivier Jansen, Spinque
• Jacco Ouwerkerk, Norday
• Steven Otto, Norday

Locatie: BenG Lab 2

In de indringende muziektheatervoorstelling Als de straten spreken brengen jonge spelers en muzikanten de geschiedenis van muziekvereniging De Bazuin tot leven. Tijdens de oorlogsjaren stond De Bazuin voor een ingrijpende keuze: zwijgen of blijven spelen onder censuur.

Als onderdeel van Theater na de Dam werken tien jongeren samen met theatermaker Marijke Meems aan een bijzondere voorstelling over de Tweede Wereldoorlog en de betekenis van vrijheid, toen en nu.
De voorstelling is tot stand gekomen in samenwerking met theatermaker Marijke Meems, muziekvereniging De Bazuin en Stichting Podium en maakt deel uit van het landelijke programma Theater na de Dam Jong.

Gevolgd door een vraaggesprek met de zaal & Marijke Meems o.l.v. Inger Schaap

Onderzoeker en hoogleraar Internationale Misdrijven. Prof. dr. Alette Smeulers schrijft, doceert en spreekt over extreme misdrijven. In haar werk analyseert Alette Smeulers de motieven van daders van massaal geweld. Waarom plegen mensen deze misdaden? Hoe ‘normaal’ zijn ze eigenlijk? Dit alles om uiteindelijk tot een antwoord te komen op de vraag: wat kunnen wij doen om herhaling te voorkomen?

Gevolgd door een vraaggesprek met de zaal & Alette Smeulers o.l.v. Inger Schaap