Tussen 1933 en 1945 vond in heel Europa een grootschalige kunstroof plaats. In bezet Nederland werden Joodse kunstverzamelaars en particulieren hun bezittingen ontnomen, kunsthandelaren onder druk gezet en Joodse kunsthandels onder Duits beheer geplaatst. Kunstroof was daarmee niet alleen diefstal, maar onderdeel van een breder systeem van onteigening, economische uitsluiting en vervolging. Daarnaast werd er ook reguliere handel gedreven met de bezetter.

Na de bevrijding keerden duizenden objecten terug naar Nederland. Een deel werd gerestitueerd aan de rechtmatige eigenaren, een ander deel werd verkocht of kwam terecht bij musea en op de kunstmarkt. Wat achterbleef in de rijkscollectie kreeg de naam Nederlands Kunstbezit (NK)-collectie.

Deze collectie wordt sinds enkele jaren opnieuw onderzocht door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het doel is om de herkomst van alle objecten in de NK-collectie completer in beeld te krijgen. Het streven is ook om (erfgenamen van) de oorspronkelijke eigenaren op te sporen zodat zij een verzoek tot teruggave kunnen indienen.

De themapagina Verloren bezit: roof, handel en restitutie brengt de NK-collectie in kaart en plaatst deze in een bredere historische context.

Verdiepende artikelen schetsen de context van kunsthandel en kunstroof tijdens de bezetting en van het restitutieproces na de oorlog. Ze laten zien hoe beleid, ideologie en economische belangen samenkwamen.Persoonlijke verhalen tonen de menselijke kant van deze geschiedenis. Het dilemma van Joodse kunstverzamelaars en kunsthandelaren wordt duidelijk evenals het opportunisme van verzamelaars die voor de nazi’s werkten. De artikelen belichten onder welke omstandigheden verkoop plaatsvond en hoe dun de scheidslijn kon zijn tussen vrijwilligheid en dwang. Daarnaast wordt de ontwikkeling van het restitutiebeleid getoond.

Infographics vertalen complexe en omvangrijke data naar heldere grafieken, waardoor zichtbaar wordt hoe groot de schaal van het bezitsverlies was en hoe het proces zich in de tijd ontwikkelde. Speciaal gemaaktekaarten brengen daarnaast de ruimtelijke dimensie in beeld. Zij laten zien welke routes kunstwerken hebben afgelegd en hoe verspreid collecties konden raken. Daarnaast zijn persoonspagina’s aangevuld met informatie over het verlies van eigendom.

Door deze visualisaties wordt de grootschaligheid van het bezitsverlies zichtbaar gemaakt.

De totstandkoming van de themapagina is het resultaat van een samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dankzij deze samenwerking worden stukken uit de NK-collectie en de geschiedenis van de kunstwereld tijdens de bezetting ingebed in de bredere context van de Tweede Wereldoorlog op Oorlogsbronnen.nl.

Een groot aantal digitale scans uit het SNK-archief en objecten uit de NK-collectie zijn raadpleegbaar via Oorlogsbronnen.nl. Daarmee wordt onderzoek naar herkomst, eigenaarschap en restitutie nog beter toegankelijk voor onderzoekers, instellingen en nabestaanden.